**راهنمای علمی طبقه‌بندی توانمندی‌های مثبت در انسان**### درباره کتابکتاب «فضایل و توانمندی‌های شخصیت» (Character Strengths and Virtues) نوشتهٔ کریستوفر پیترسون و مارتین سلیگمن، با ترجمهٔ دکتر علیرضا فیض‌بخش و نرگس سادات بنی‌طبا، توسط انتشارات یارمانا منتشر شده است. این اثر به عنوان یکی از مهم‌ترین آثار بنیادین در حوزه روانشناسی مثبت‌گرا شناخته می‌شود و نخستین گزارش رسمی از پروژه معتبر «طبقه‌بندی ارزش‌ها در عمل» (Values in Action) است .کتاب در سال ۲۰۰۴ توسط انتشارات دانشگاه آکسفورد و انجمن روانشناسی آمریکا (APA) منتشر شد و در بیش از ۸۰۰ صفحه به طبقه‌بندی نظام‌مند فضایل و توانمندی‌های شخصیتی می‌پردازد .### پیشینه و ضرورت تألیفمارتین سلیگمن، یکی از بنیان‌گذاران روانشناسی مثبت‌گرا، در کار بالینی خود با این پرسش مواجه بود که چگونه می‌توان به بیمارانی که صرفاً از نبود افسردگی رنج نمی‌بردند، بلکه به دنبال «شادتر بودن» بودند، کمک کرد. او دریافت که روانشناسی سنتی ابزار مشخصی برای پرورش صفات مثبت در اختیار درمانگران قرار نمی‌دهد. این کتاب برای پر کردن همین خلأ طراحی شده است .کریستوفر پیترسون (۲۰۱۲-۱۹۵۰) روانشناس برجسته دانشگاه میشیگان بود و سلیگمن (۱۹۴۲-) استاد دانشگاه پنسیلوانیا و از چهره‌های شاخص روانشناسی معاصر محسوب می‌شود.### ساختار و طبقه‌بندی کتاباین کتاب شامل **شش فضیلت اصلی** است که در طول تاریخ و در میان فرهنگ‌های گوناگون بشری به عنوان ارزش‌های جهانی شناسایی شده‌اند. هر یک از این فضایل به **۲۴ توانمندی شخصیتی** تقسیم می‌شود که صفات مشخص و قابل اندازه‌گیری هستند .**۱. فضیلت خرد و دانش** – توانمندی‌های مرتبط با کسب و کاربرد دانش: – خلاقیت (نوآوری، ابتکار عمل) – کنجکاوی (علاقه، تجربه‌جویی) – قضاوت سالم (تفکر نقادانه، گشوده‌ذهنی) – عشق به یادگیری – دوراندیشی (خردمندی)**۲. فضیلت شجاعت** – توانمندی‌های مرتبط با اراده برای رسیدن به اهداف با وجود موانع: – شهامت (دلاوری) – پشتکار (سماجت، سخت‌کوشی) – صداقت (درستی، اصالت) – سرزندگی (اشتیاق، سرزندگی، انرژی)**۳. فضیلت انسانیت** – توانمندی‌های مرتبط با مراقبت و دوستی با دیگران: – عشق ورزیدن – مهربانی (بخشش، مراقبت، شفقت) – هوش اجتماعی (هوش هیجانی)**۴. فضیلت عدالت** – توانمندی‌های مرتبط با زندگی اجتماعی سالم: – شهروندی (مسئولیت اجتماعی، وفاداری، کار گروهی) – انصاف – رهبری**۵. فضیلت اعتدال** – توانمندی‌های مرتبط با خویشتن‌داری و پرهیز از افراط: – بخشش و گذشت – فروتنی و تواضع – احتیاط (خویشتن‌داری) – نظم‌دهی به خود (خودکنترلی)**۶. فضیلت تعالی** – توانمندی‌هایی که فرد را به چیزی بزرگتر از خود متصل می‌کند: – قدردانی از زیبایی و برتری (شگفتی، والایش) – سپاسگزاری – امید (خوش‌بینی، آینده‌نگری) – شوخ‌طبعی (بازیگوشی) – معنویت (ایمان، هدفمندی)### کتاب در مقابل DSMپیترسون خود این کتاب را در حکم «راهنمای سلامت‌های روانی» در مقابل کتاب راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی (DSM) می‌داند. در حالی که DSM بر آسیب‌شناسی و تشخیص بیماری‌های روانی متمرکز است، «فضایل و توانمندی‌های شخصیت» واژگانی را برای صحبت کردن درباره صفات مثبت و سالم انسانی فراهم می‌کند .به گفته پیترسون: «ما امیدواریم واژگانی را فراهم کرده باشیم تا مردم بتوانند درباره صفات مثبت صحبت کنند و آنها را ارزیابی کنند. درمانگران و مراجعانشان می‌توانند با استفاده از این طبقه‌بندی به پرورش توانمندی‌ها علاقه‌مند شوند. بنابراین روانشناسان نه فقط به مردم کمک می‌کنند عادت‌های بدشان را تغییر دهند، بلکه می‌توانند عادت‌های خوب را نیز تلقین کنند» .### کاربردهای کتاباین کتاب تنها یک اثر نظری نیست، بلکه کاربردی عملی در حوزه‌های گوناگون دارد:**در رواندرمانی:** درمانگران می‌توانند از این طبقه‌بندی برای کمک به مراجعان در شناسایی و پرورش توانمندی‌های برجسته (signature strengths) خود استفاده کنند .**در آموزش و پرورش:** مربیان می‌توانند برنامه‌هایی برای تقویت توانمندی‌های دانش‌آموزان طراحی کنند.**در محیط کار:** مدیران می‌توانند با شناسایی توانمندی‌های کارکنان، تیم‌های مؤثرتری بسازند.**در خودشناسی:** افراد می‌توانند با شناسایی توانمندی‌های برجسته خود، زندگی رضایت‌بخش‌تری داشته باشند.سلیگمن در این باره می‌گوید: «مهم‌ترین کاری که این طبقه‌بندی برای ما انجام می‌دهد این است که بپرسیم چه مداخلاتی واقعاً این ۲۴ توانمندی را می‌سازند؛ اما برای این کار، ابتدا باید آنها را تعریف کنید، کاری که کتاب انجام می‌دهد» .### توانمندی‌های مرتبط با بهزیستیتحقیقات نشان داده است که پنج توانمندی خاص بیش از دیگران با رضایت از زندگی و شادکامی ارتباط دارند: **امید، شور و شوق، کنجکاوی، سپاسگزاری و عشق ورزیدن** . همچنین مطالعات انجام‌شده در ایران نشان می‌دهد که تعاریف این ۲۴ توانمندی در جامعه ایرانی با طبقه‌بندی پیترسون و سلیگمن مطابقت قابل قبولی دارد و این طبقه‌بندی قابل استفاده در پژوهش‌های مرتبط با این موضوع است .### اعتبار علمی کتاباین کتاب با مشارکت گروهی از برجسته‌ترین پژوهشگران حوزه روانشناسی مثبت تدوین شده است. هر فصل از کتاب به یکی از توانمندی‌ها اختصاص دارد و توسط متخصصی نوشته شده که در آن زمینه تحقیق کرده است. برای مثال، فصل خلاقیت توسط دین کیت سیمونتون، متخصص خلاقیت در رهبری از دانشگاه کالیفرنیا، دیویس، نوشته شده است .رابرت استرنبرگ، رئیس اسبق انجمن روانشناسی آمریکا، در نقدی بر این کتاب می‌نویسد: «کتاب پیترسون و سلیگمن تعادل لازم را به ادبیات روانشناسی اضافه می‌کند. موضوعاتی مانند شخصیت و فضیلت برای مدت طولانی فقط در حوزه فلسفه اخلاق و سیاست مطرح بودند. این کار پایه روانشناختی لازم را برای مطالعه برخی از صفاتی فراهم می‌کند که برای جهانی که درگیر جنگ‌ها، تروریسم و جنایات است، از اهمیت بالایی برخوردارند» .هاوارد گاردنر، استاد دانشگاه هاروارد، نیز این اثر را «یکی از مهم‌ترین ابتکارات روانشناسی در نیم قرن اخیر» توصیف کرده است .### مشخصات کتاب– **نویسندگان:** کریستوفر پیترسون و مارتین سلیگمن – **مترجمان:** دکتر علیرضا فیض‌بخش و نرگس سادات بنی‌طبا – **ناشر:** انتشارات یارمانا – **موضوع:** روانشناسی مثبت‌گرا، طبقه‌بندی توانمندی‌های شخصیت – **قطع:** وزیری – **نوع جلد:** شومیز### این کتاب برای چه کسانی مناسب است؟– **دانشجویان روانشناسی در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری** که به دنبال منبعی معتبر در حوزه روانشناسی مثبت هستند – **درمانگران و مشاوران** که می‌خواهند رویکرد مبتنی بر توانمندی را در کار بالینی خود به کار گیرند – **مربیان و معلمان** که به دنبال تقویت نقاط قوت دانش‌آموزان خود هستند – **مدیران و رهبران سازمانی** که می‌خواهند فرهنگ مبتنی بر توانمندی در محیط کار ایجاد کنند – **پژوهشگران حوزه روانشناسی و علوم تربیتی** – **تمام کسانی که به خودشناسی و رشد شخصی علاقه دارند**اگر به دنبال درکی عمیق از ظرفیت‌های مثبت انسانی و راه‌های پرورش آنها هستید، «فضایل و توانمندی‌های شخصیت» یکی از معتبرترین و جامع‌ترین منابع موجود است. این کتاب نه تنها چارچوبی نظری ارائه می‌دهد، بلکه ابزارهای عملی را نیز در اختیار شما قرار می‌دهد تا بتوانید بهترین نسخه خود و دیگران را بشناسید و بسازید.