اگر فکر می‌کنید کتاب‌های فلسفی و سیاسی حتماً باید خسته‌کننده و خشک باشند، لطفاً همین الان این صفحه را نبندید. چون این کتاب شما را شگفت‌زده خواهد کرد.من می‌خواهم شما را به سفری ببرم در کوچه‌های سنگفرش آلمان قرن نوزدهم، حراجی‌های مبلمان در لندن و اتاق‌های دودی اولین انترناسیونال کارگران. سفری به زندگی مردی که هیچ‌کدام از ما، چه طرفدارش باشیم و چه مخالفش، نمی‌توانیم خودمان را از سایه‌ی بلندش بیرون بکشیم.بله. از **کارل مارکس** حرف می‌زنم.—**یک معمای بزرگ به نام مارکس**اگر از کسی بپرسید «کارل مارکس که بود؟»، احتمالاً جواب می‌شنوید: «همان آقای ریشوی قهر کرده که گفت دین تریاک مردم است و قرار بود سرمایه‌داری را نابود کند.» بعضی‌ها او را پیامبری می‌دانند که شکست خورد و بعضی‌ها او را قاتلی که هرگز محاکمه نشد.اما حقیقت، مثل همیشه، جایی در میان این افراط‌ها گم شده است.آیزایا برلین، یکی از درخشان‌ترین نویسندگان قرن بیستم در زمینه‌ی تاریخ ایده‌ها، در این کتابِ کلاسیک — که اولین بار در سال ۱۹۳۹ منتشر شد — حکم یک رادیوگرافی از زندگی این غول آلمانی را به دست گرفته است . برلین نه مثل مریدانِ متعصب قلم می‌زند و نه مثل دشمنانی که فقط به دنبال تخریب هستند. او یک راوی بی‌طرف اما شیفته‌ی جزئیات است.و مهم‌تر از همه: او جملات کوتاه، واژگان دقیق و یک حس تعلیق سینمایی در روایت زندگی مارکس دارد. یکی از منتقدان در سال ۱۹۴۸ نوشت: «برلین استاد تصویرسازیِ سریع اما نه سطحی از یک بستر اجتماعی و فکری است» .—**این مرد واقعاً چه کسی بود؟**مارکس در سال ۱۸۱۸ در شهر قدیمی **تریر** به دنیا آمد. پدرش وکیل بود و خانواده‌اش از سنت یهودی به مسیحیت پروتستان تغییر مذهب دادند — نه از روی ایمان، بلکه برای اینکه در جامعه‌ی آلمان آن دوران بتوانند شغلی داشته باشند.مارکس جوان قبل از اینکه بمب «سرمایه» را روی سر سرمایه‌دارها خالی کند، یک شاعر بود. عاشق شد و برای معشوقه‌اش شعرهایی غراآمیز فرستاد. اما دانشگاه او را عوض کرد. از شعر به فلسفه و از فلسفه به اقتصاد و سیاست رفت.برلین در این کتاب نشان می‌دهد که مارکس واقعاً یک استثنا بود. او در ۲۴ سالگی مقالاتی می‌نوشت که استادان مسن فلسفه از جواب دادن به آن عاجز بودند و در ۳۰ سالگی اعلامیه‌ای نوشت به نام **«مانیفست کمونیست»** که دنیا را مثل بمب صاعقه تکان داد.اما آیا می‌دانستید که بیشتر عمرش در فقر مطلق گذشت؟—**فقر، دوستی و یک کتابخانه**برلین تصویری از مارکس به دست می‌دهد که با کلیشه‌ها فاصله دارد. مارکس در این کتاب یک انسان سه‌بعدی است: نه شبیه آن مجسمه‌های سردی که در موزه‌های شرق اروپا دیدید، و نه شبیه هیولای موبلندی که غربِ دوران جنگ سرد از او ساخت.در این کتاب می‌خوانید که مارکس پدری بود که چهار تا از شش فرزندش در فقر و گرسنگی از دنیا رفتند. آنقدر درآمد ثابتی نداشت که بعضی ماه‌ها مجبور بود کفش‌هایش را بفروشد تا نان بخرد.اما او تنها نبود. **فردریش انگلس**، دوست و هم‌راهش، کار می‌کرد و پول به جیب می‌زد. مارکس می‌نشست در کتابخانه‌ی موزه‌ی بریتانیا و کتاب می‌نوشت. انگلس خرج خیاطی، اجاره خانه و پروتئین بدن مارکس را می‌داد تا او بتواند روی صندلی چوبی بنشیند و «کاپیتال» را تمام کند.برلین در وصف این دوستی می‌نویسد که شاید ماندگارترین دوستی در تاریخ فلسفه باشد .—**محیطی که مارکس را ساخت**کلمه‌ی «محیط» در عنوان کتاب، عمدی و حساب شده است. برلین معتقد است که هیچ ایده‌ای در خلأ خلق نمی‌شود . جنبش‌های چپ در قرن نوزدهم آلمان، انقلاب ناموفق ۱۸۴۸ که مارکس مجبور به فرار از کلن شد و مهاجرت به لندن — این بسترها در شکل‌گیری «سرمایه» دخیل بودند.برلین خیلی ماهرانه نشان می‌دهد که تضادهای زندگی مارکس — پول نداشتن اما برای «کاپیتال» تحقیق کردن، متنفر بودن از دولت اما تشکیل حزب دادن، اهل عمل بودن اما تمام عمرش پشت میز نشستن — دقیقاً همان چیزهایی هستند که او را «اسرارآمیز» و در عین حال «انسانی» نگه داشته‌اند.—**سه نکته‌ی شگفت‌انگیز که در این کتاب خواهید دید:****اول: نفرت از لقب** مارکس از اینکه او را «بنیان‌گذار مارکسیسم» می‌نامیدند متنفر بود. او می‌گفت: «من مارکسیست نیستم.»**دوم: یک قمارباز حرفه‌ای؟** نه، اما برلین نشان می‌دهد که مارکس آنقدر درگیر ایده‌هایش بود که گاهی صورتحساب‌های روزمره را نادیده می‌گرفت — و همین، خانواده‌اش را بارها به مرز گرسنگی کشاند.**سوم: کتابی که تمام نشد** جلد دوم و سوم «کاپیتال» بعد از مرگ مارکس توسط انگلس از روی دست‌نوشته‌های مبهم و مخدوشش مرتب شد. یعنی ما هیچ‌وقت مطمئن نیستیم که خود مارکس دقیقاً می‌خواست چه بگوید.—**آیا این کتاب برای شماست؟**خواندن این کتاب را به دو دسته از آدم‌ها پیشنهاد می‌کنم:**اول**، کسانی که می‌خواهند بدانند چرا یک وکیل‌زاده‌ی آلمانی آنقدر عصبانی بود که طومار سرمایه‌داری را در هم پیچید — و چرا بعد از ۲۰۰ سال، هنوز هم حرف‌هایش تازه به نظر می‌رسد.**دوم**، کسانی که از دیدن تیترهای کلیشه‌ای «مارکسیسم مرده است» یا «مارکسیسم زنده است» خسته شده‌اند و می‌خواهند خودشان قضاوت کنند.نسخه‌ی فارسی این کتاب توسط نشر **ماهی** منتشر شده است.برلین در مقدمه‌ی کتابش می‌نویسد: «هیچ متفکری در قرن نوزدهم به اندازه‌ی کارل مارکس تأثیری مستقیم، عمدی و قدرتمند بر بشریت نداشته است» . و این جمله، ۸۰ سال بعد از نوشته شدنش، همچنان درست است.—**پس اگر فکر می‌کنید جهان امروز فقط توسط گوشی‌های هوشمند و اپلیکیشن‌ها شکل گرفته، اجازه بدهید این کتاب یک یادآوری تلخ و شیرین به شما بکند:** بسیاری از چیزهایی که امروز بدیهی می‌دانید — هشت ساعت کار، حقوق کارگر، اتحادیه، شاید حتی خود سوسیالیسم — توسط یک پریشان‌موی همیشه عصبانی در یک کتابخانه‌ی قدیمی لندن نظریه‌پردازی شده است.کتاب را باز کنید. بگذارید آیزایا برلین شما را به سفری ببرد در زندگی کسی که دنیا را زیر و رو کرد — بدون اینکه حتی یک بار اسلحه به دست بگیرد.اما یادتان باشد: این کتاب فقط درباره‌ی یک ایدئولوژی نیست. درباره‌ی یک **انسانِ واقعاً عصبانیِ واقعاً تنها** است که حرف‌هایش هنوز — چه دوستشان داشته باشید، چه نداشته باشید — نمی‌گذارد راحت بخوابید.»