کوندرا در «پرده» (The Curtain) از تصویری شاعرانه شروع میکند: «پردهی جادویی، تنیده از افسانهها، پیشاپیش جهان آویخته بود. سروانتس، دن کیشوت را به سفر فرستاد و پرده را درید. جهان در برابر شوالیه سرگردان، در تمام برهنگی کمیک نثرش گشوده شد».این پرده، به گفتهی کوندرا، همان نگاه از پیش ساخته شده به جهان است. همان کلیشهها، همان باورهایی که بدون فکر از دیگران گرفتهایم. و کار رماننویس؟ دریدن این پرده. نشان دادن آنچه پشت آن پنهان است.کوندرا در این کتاب که شامل هفت مقاله است، از تاریخ رمان در تمدن غرب حرف میزند. اما نه مثل یک استاد دانشگاه خشک و ملالآور. او با لحنی شخصی، گاهی طنزآمیز، گاهی جدی، مسیری پرفرازونشیب را از سروانتس و رابله تا فلوبر و تولستوی و کافکا طی میکند.حرف اصلیاش این است: رمانها نباید در مرزهای ملی و زبانی حبس شوند. لارنس استرن از رابله یاد گرفت، فیلدینگ از سروانتس، جویس از فلوبر، گارسیا مارکز از کافکا. رمان واقعی، رمانی است که بتواند بخش ناشناختهای از وجود ما را عریان کند.یکی از درخشانترین بخشهای کتاب، جایی است که کوندرا خودکشی آنا کارنینا را تحلیل میکند. او میگوید این خودکشی نه پایانی تراژیک و از پیش مقدر، بلکه «نثر یک خودکشی» است. انباشتی از جزئیات ریز و روزمره تا به جرم بحرانی میرسند. نه پردههای تئاتر، که پردهی اتاق بیمارستان.کوندرا از «درخشش نرم امر کمیک» در رمان حرف میزند. از طنزی که هیچ رمان بزرگی بدون آن نیست. از تفاوت رمان با تراژدی یونانی – جایی که آشیل ممکن است دندان شکسته باشد.«پرده» پر است از جملههای ماندگار. کوندرا میگوید: «فراموشی، که هیچگاه گورستان عظیمش را بزرگتر کردن متوقف نمیشود.» یا: «رماننویس، پیشخدمت تاریخ نیست.».او عقیده دارد که رماننویسها برای داشتن ایده نیازی به فیلسوفها ندارند. و از این ایده که رمان فقط در مرزهای ملی معنا پیدا میکند، به طعنه عبور میکند.کتاب «پرده» در سال ۲۰۰۵ به فرانسوی منتشر شد (چون کوندرا از سال ۱۹۷۵ در فرانسه زندگی میکرد و بعدها به فرانسوی مینوشت). این کتاب دنبالهای است بر دو جستار دیگرش: «هنر رمان» و «وصیتنامههای خیانتشده».نسخهای که نشر ماهی منتشر کرده، با ترجمهی روان و دقیق، این اثر را در قطع رقعی در اختیار خوانندهی فارسی قرار میدهد. کوندرا در سال ۲۰۲۳ از دنیا رفت، اما حرفهایش در این کتاب – درست مثل رمانهایش – هنوز تازهاند.کتاب را باز کنید. بگذارید میلان کوندرا دستتان را بگیرد و ببرد به سفری در تاریخ رمان. از لامانشای سروانتس تا سنپترزبورگ تولستوی و پراگ کافکا.اما یادتان باشد: این کتاب فقط دربارهی رمان نیست. دربارهی این است که چطور ما جهان را میبینیم. چطور آن پردهی جادویی – همان نگاه از پیش ساخته – را از برابر چشممان برداریم و ببینیم که زندگی، در تمام برهنگی کمیک نثرش، چه شکلی است.و شاید، وقتی کتاب را بستید، دیگر هیچ رمانی را مثل قبل نخواهید خواند.